eerste versie, 2 november 2003
3 november 2003
In 2006 is er een jubileum te vieren. Daarom staat de geschiedenis op de RSB-site. De historie schrijven we samen op basis van mondelinge en schriftelijke bronnen. Om het zoeken naar herinneringen te voeden, hierbij de eerste versie (2 november 2003) van een voorgeschiedenis van de RSB in jaartallen.
We gaan in deze versie door tot 1935, toen zette Max Euwe door wereldkampioen te worden de schaaksport echt op de kaart.
Het is een eerste stap om de schaakgeschiedenis verder vast te leggen. Wie feiten aan de lijst zou willen toevoegen, is van harte uitgenodigd.
Mailen kan naar de schaakarchivaris/RSB-vorzitter Teun Koorevaar, die de rubriek heeft geopend.
SCHAAKGESCHIEDENIS IN JAARTALLEN TOT EUWEJAAR 1935.........
- 1403
In de oudste stad van Holland, Dordrecht, blijkt voor de pelgrims, de toeristen van die tijd een schaakhuis te bestaan. Het pand stond ergens aan de Wijnstraat nabij waar nu de Nieuwbrug over de Voorstraatshaven gaat. Die haven was vroeger het riviertje Thuredrigt, waarin Dordrecht als stad in 1220 mee de erkenning te danken heeft van de Hollandse graaf Willem.
- 1745
De Franse meester Philidor bezoekt Nederland.
- 1799
Dr. M. Niemijer meldt in een bijlage bij het blad van de KNSB in 1939:
Volgens oude bronnen uit 1799 moet er in Nederland een schaakclub bestaan. Mogelijk komen schakers uit het oosten naar de Lage landen toe. Engeland was immers in de Franse tijd niet bereikbaar
- 1803
15 mei: Haagse schaakgenootschap opgericht.
- 1820:
In Rotterdam zou de schaakvereniging Vermaak door oefening worden opgericht.
- 1822
VAS/ASC in Amsterdam heeft daarna enige tijd 1822 als geboortejaar geclaimd. In sommige lijsten staat de club nog op één.
- 1847
Tegenwoordig geldt 1847 meer als het begin van de jaartelling voor de Nederlandse clubs met het Goudse Messemaker 1847 in de RSB en Philidor/Leeuwarden op plek één en twee. De gangbare ranglijst in Nederland is wat Messemaker 1847 betreft in 1997 bij het 150 jarig bestaan samengesteld met de KNSB Schaakclub Utrecht publiceerde in 1986 in het boekje Eeuwig Schaak dat op enkele plekken afweek, maar Messemaker stond wel op één.
- 1847
De stad Dordrecht: Schaaksociëteit Ingenium Valet begint in het beroemde café-restaurant Central aan de Voorstraat/de Beurs. De openbare lokaliteit was te vinden op de plek waar nu warenhuis V. en D.staat. Notabelen speelden er schaak. De sociëteitsformule was heel gebruikelijk in de negentiende eeuw en trok vaak meer schakers dat de verenigingsaanpak. Volgens Schakend Nederland van 1938 hadden Messemaker en Dordrecht toen een debat over de oudste schaakrechten in de RSB.
- 1851
Anderssen wint eerste grote toernooi in Londen.
- 1852
15 juli: De latere bondsbestuurder en schaakpropagandist Hendrik Diderik Bernhard Meijer geboren in Puttershoek. In 1885 werd hij lid van het Amsterdamse VAS.
- 1862
De Beurs in Dordrecht gaat Scheffersplein heten bij de plaatsing van het standbeeld van Ary Scheffer. Of er toen door de Dordtse schakers, die in 1888 voor de Dordtsche schaakclub zorgden, volop werd gespeeld, is onzeker. Volgens oude bronnen werd in 1867 het schaakgenootschap nog eens opgericht, dus het is onzeker of er sprake is van een doorgaand schaakleven tussen 1847 en 1888. Schaakclub Dordrecht vierde in elk geval in 1988 het eeuwfeest.
- 1873
23 mei: De oprichting van de Nederlandsche schaakbond later KNSB met bijna honderd leden waaronder twee dames.Leden van de Haagse club DD olv mr. F. Baron van Hogendorp, namen dat initiatief.
- ,,Toen de schaakbond werd opgericht waren de aangesloten schakers over het algemeen leden van de betere stand, die gestudeerd hadden: notarissen, doctoren, leraren.". (Edwin Lesman in gedenkboek 1892-1992: Honderd jaar schaken in Breda).
- W.W.B. Gifford eerste onofficiële kampioen van Nederland.
- 1875
In Rotterdam wordt H.W.B. Gifford onofficieel kampioen van Nederland.
- 1876
Gouda: J.G.E.A. Vogel volgt Gifford op.
- 1877
Januari/mei: De toen nog niet, maar later wel wereldvermaarde schilder Vincent van Gogh (dan 23 jaar) verblijft in Dordrecht. Hij werkt in een boekhandel nabij café Central. In deze tijd was Van Gogh veel met religie bezig..
- 29-02-1888
H.G. Giltai, H. 't Hoofd, A,J. de Koning, G.J. van der Stouwe, N. Roodenburg, H. Vink en A.H. de Vos richten de DORDTSCHE SCHAAKCLUB op. Vanaf 1951 (bij de fusie met ODI) werd het SCHAAKCLUB DORDRECHT. Jan Flach - in 1988 voorzitter van Dordrecht schrijft eeuwfeest: ,,De club werd geboren uit een sociëteit. Dat was in die tijd niet ongebruikelijk. Schaken werd nog als een wat elitaire sport beoefend".
- 1893:
1 januari: Het eerste Tijdschrift van de Nederlandse Schaakbond verschijnt (nu Schaak Magazine).
- 30 september/ 1 oktober: In de Beurs van Breda nemen de oprichters van de Dordtsche schaakclub, G.J. v.d. Stouwe (tweede klas speler genoemd) en A.H. de Vos (derde klasspeler) deel aan een toernooi met veertien deelnemers. Er wordt gespeeld volgens het afvalsysteem met ook verliezers-poules. De Stouwe verliest de eerste ronde en wordt uiteindelijk tiende. De Vos haalt de tweede ronde en verliest dan. De DSC telt overigens in deze fase nog maar zes (!) leden. Muziekdirecteur H. Vink en eerste luitenant C. Wafelbakker worden genoemd. Het nadeel van militaire leden is dat zij regelmatig worden overgeplaatst.
- 1894
Jonkheer Norman van Lennep (geboren in 1872) organisator, propagandist, journalist: Eerste Nederlandse (schaak) meester. Hij overleed helaas in 1897. Een groot verlies.
- Volgens latere geschiedschrijving van de RSB, pas in 1931 opgericht, zijn Messemaker/Gouda, de Nieuwe Rotterdamse Schaakvereeniging (NRSV) en schaakclub Dordrecht de clubs die op de voorgrond treden.
- NRSG/Willem Steinitz opgericht. Peter Bulthuis schreef in 1994 over het eeuwfeest een mooi boek: De Rotterdamse variant.
- 1895
Augustus/september: eerste toernooi in de latere partnerstad van Dordrecht: Hastings. Sommige schakers vinden dit evenement het beroemdste uit de geschiedenis.
- 1896
In Rotterdam wordt op 21 oktober Catharina (Toos) Glimmerveen, geboren. Na haar huwelijk op 2 januari 1918 met David Roodzant kreeg zij de naam Roodzant. Ze werd in 1935 de eerste en voor de eerste maal Nederlands dameskampioen en overleed op 24 februari 1999! Een unieke schaakvrouw, die tot hoge leeftijd de weg naar winst wist te vinden! Bovendien was ze naast erelid van de RSB ook Ridder in de Orde van Oranje Nassau en Lid van Verdienste van de KNSB.
- 1899
April: Geboren Puttershoeker Meijer , die in Amsterdam is gaan wonen, maakt in het bondsblad de uitvinding van de schaakvlag op de schaakklok bekend. Het blijkt een vondst op wereldschaal te zijn van de bondsbestuurder. Hij speelt daarna nog vaker een grote rol en richt na een conflict in 1907 nog een tegenbond voor de KNSB op.
- 1900
4 april: De latere kampioen van Dordt, uit ODI-kring, Albert Kortman geboren.
Hij bleek later de inspirator te zijn van Leo Jansen (geboren 1927), de grondlegger van de opening, de Leeuw het Zwarte Wapen.
- 1901:
20 mei Max Euwe geboren
- 1903
Salo Landau geboren op 1 april 1903 in Bochnia in Polen. Overleden is hij in de loop van 1943 aan de gevolgen van uitputting door het werken in mijnen, ergens in het door de Duitsers bezette Polen.
- 1905
maart: Hans Wertheim geboren. De Dordtse schaker vertrok eerst, toen hij elf maanden oud was naar Rusland. Hij bleef er tot zijn dertiende jaar. Wertheim
- 1910:
De schaakbond telt dertig verenigingen met 783 leden.
- 1913
Februari: De Dordrechtsche Schaakclub viert het 25 ste jaar. Eerste belangrijke toernooi in Nederland tgv 40 jaar schaakbond in Scheveningen.
- 1917
Oktober: Hans Wertheim aanschouwt met zijn twee jaar jongere broer, de latere hoogleraar, vanuit een raam in St. Petersburg de oktober revolutie in Rusland. Demonstranten met rode vaandels kwamen door de straat en verzoeken de broer bij het raam weg te gaan, want anders zou er worden geschoten.
- 1918
7 augustus: Schrijver/dichter/schaker C.Buddingh' (Kees) geboren in Dordrecht. (overleden 1985).
- 1919:
Piet Parel geboren in Sliedrecht. De in 2003 overleden erevoorzitter van Sliedrecht groeide uit tot de Euwe van de Alblasserwaard en boekte 21 clubtitels!
- 1920
De latere KNSB-bondsbestuurder, Henk van Donk geboren in Den Haag. Hij boekte later een record door 48 jaar (!) uit te komen voor Dordrecht 1.
- 1922
Landau lid van de Nieuwe Rotterdamsche Schaakvereeniging. Deze club speelt dan al hoofdklasse met VAS, ASC. DD en Utrecht. Deze clubs staan ver boven de meer provinciale competitie.
- 13 mei: Pank Hoogendoorn, de latere twaalfvoudige kampioen van de stad Dordrecht, in Haarlem geboren. Zijn buurmeisje en latere vrouw Mieke de Vries wordt één dag later geboren.
- 30 december: Adrie van der Willingen geboren, later twee-voudig kampioen van de stad Dordrecht. Hij moet, alhoewel schriftelijke bronnen verloren zijn gegaan, in 2003 het oudste nog levende lid van schaakclub Dordrecht zijn.
- 1927
6 juli: Johannes Hendrikus Donner geboren.
- 1928
Hans Wertheim valt vijf wedstrijden in tijdens de schaakolympiade in Den Haag, die wordt gehouden van 21 juli tot 5 augustus. Ook zijn broer speelt mee. Leo Jansen geboren op 1/6.
- 1931:
Landau wint een toernooi van topklasse: De Rotterdamse vierkamp!
- Ontspanning door Inspanning (O.D.I.) als tweede club opgericht. W. Klootwijk (jarenlang secretaris Dordrecht), Jansen, Van der Willingen en Hordijk hebben hun wortels in die club.
- O.D.I. begon als gezelligheidsvereniging van de Verenigde Oliën Zwijndrecht. ODI gold ook als de werklozenschaakclub. Dat beeld past bij de jaren dertig als crisistijd.
- Schaakpromotor en stimulator van het eeuwfeest van Dordrecht, Jan Flach, geboren.
- 17 november: Rotterdamse clubs nemen initiatief tot de RSB. DSC haakt van buiten Rotterdam direct in.
- 1932
23 februari: Eerste algemene ledenvergadering van de RSB, waarbij 21 clubs uit de onderbond zich als lid laten registreren. De Dordrechtsche Schaakclub staat erbij als enige uit de regio Dordrecht de lijst telt 25 leden.
- 1934
21/10 Jan Veenis geboren. Hij bepaalde als bestuurslid het gezicht bij schaakclub Sliedrecht tussen 1960 en 2003. Hij is er trots op één jaar ouder te zijn, dan zijn vereniging die in het Euwejaar (1935) het licht zag.
- 1935
In Euwe-jaar oprichting schaakclub Sliedrecht. L. Scheermeijer wordt voorzitter en blijft dat tot 1970. Een record: 35 jaar voorzitter zijn!
- Na de wereldtitel te hebben veroverd, maakt Euwe een toernooi door het land. Hij wordt overal door gemeentebestuurders ontvangen. De schaaksport krijgt hierdoor vleugels.
(nieuwe feiten vanaf 1403 zijn en blijven welkom. Mail naar de RSB-voorzitter Teun Koorevaar! Dank!)